Renate van der Woude Het belang van 'er zijn' in de palliatieve fase - Anke, Jessica en Renate

"Soms hoef je niets op te lossen; je hoeft er alleen maar voor iemand te zijn."

Alle cliënten die wij zien, worden geconfronteerd met het verlies van het leven. Hiermee wordt het leven in het hier en nu en de kwaliteit ervan zeer belangrijk. De aandacht verschuift naar comfort en betekenis. 
Naast het ziek zijn, is er vaak sprake van rouw om het naderende verlies van het leven. Het afscheid begint soms al voordat het overlijden plaatsvindt: van de gezondheid, van zelfstandigheid, van toekomstverwachtingen en van mensen die hem of haar dierbaar zijn. 

Als zorgverlener kun je de angst voor het loslaten of de onzekerheid over de dood niet wegnemen. Wel kun je door 'er te zijn', ruimte bieden voor de emoties die spelen. Daarmee bedoelen we het open en zonder oordeel aanwezig zijn. Zo is er bijvoorbeeld plek voor een rustig gesprek, wat de kwaliteit van het leven verhoogt. 

'Er zijn' is ook van wezenlijk belang voor naasten. Zij dragen vaak de loodzware last van mantelzorg en rouw. Ze zien hun geliefde achteruitgaan en worden tegelijkertijd geconfronteerd met hun eigen verdriet, angst en machteloosheid. En ook zij moeten afscheid nemen, soms al voordat het overlijden daadwerkelijk plaatsvindt. Door er naast de cliënt voor hen te zijn, erken je hun gevoelens en geef je ruimte aan wat vaak moeilijk onder woorden te brengen is.

Een naaste hoeft niet altijd advies of praktische hulp te krijgen. Het belangrijkste is dat iemand merkt: ik hoef dit niet alleen te dragen. Een zorgverlener die naast beide blijft staan, kan daarin een belangrijke steun zijn. 

Door te luisteren, stiltes toe te laten en emoties te erkennen, ontstaat ruimte om samen stil te staan bij wat werkelijk belangrijk is.

Uiteindelijk gaat ‘er zijn’ over menselijke nabijheid. Over niet alleen kijken naar de ziekte, maar naar de mens die ziek is. Over aandacht hebben voor wat iemand nodig heeft, ook wanneer daar geen medische oplossing voor bestaat. In de palliatieve fase kan juist die aanwezigheid een van de meest waardevolle vormen van zorg zijn. Niet altijd door iets te doen of op te lossen.

Af en toe blijft de gedachte je bezighouden: Heb ik als palliatief verpleegkundige echt van meerwaarde kunnen zijn? Heb ik kunnen betekenen wat deze cliënt of naaste nodig had? Op die momenten kan een eenvoudige opmerking als: “Bedankt voor het fijne gesprek” of “Fijn dat je er was” veel voor ons betekenen. Het zijn kleine woorden, maar ze nemen dat vleugje onzekerheid weer weg. En laten mij voelen dat mijn aanwezigheid ertoe deed. Dat ‘er zijn’ voor eenieder in dat moment precies dát is wat nodig was.

Anke, Jessica en Renate